Herkes İçin Bir Şeyimiz Var
“Pasaport fotoğrafına benzemeye çalışanlar,” diye bir Cem Yılmaz esprisi var, bildiniz mi? Yabancı bir ülkeye girerken pasaport kontrolünde sorun yaşamamak için herkesin uslu uslu durup, biyometrik fotoğrafındaki hali gibi görünmeye çalışmasından bahsediyor. Yani kısa süreliğine de olsa gerçek hayatın temsili niteliğinde olan fotoğraf, aslının yerini alıyor. Ne tuhaf değil mi?
Bu örneğin bir benzerini de profesyonel hayatta sıkça kullanılan kişilik envanterlerinde gözlemleyebilirsiniz. En basit kişilik testini kendiniz için uygulayın. Yaygın kabul edilir olması da gerekmez, merdiven altı bir test bile olsa, tamamladığınızda kişiliğinizle ilgili verdiği değerlendirme aklınıza yatıyorsa, bir süre sonra bu testin sonucuna benzemeye başladığınızı fark edeceksiniz. Yani test sizin için soğuk ve içe dönük diyorsa, insanlara mesafe koymaya başlayacak; duygusal ve sosyal diyorsa insanları dinlemeye normalden daha çok vakit ayıracak; sonuç odaklı derse önünüze geleni kırıp geçecek; detaycı derse hiçbir işi bitiremeyecek düzeyde ayrıntılara gömüleceksiniz. Amerikalı psikolog Bertram Forer’in sonradan Barnum Etkisi olarak isimlendirilecek olan çalışması, insanların herkese uyabilecek kişilik özelliklerini benimsemeye teşne olduğunu gösteriyor. Öznel veya kişisel onaylama ön yargısı denilen kavram, kendimizi entipüften kaynaklarla kandırabilmemizin yolunu açar.
Gelin Barnum’un bu sözünü bir manipülasyon aracı olmaktan çıkarıp, kişisel gelişimimiz için nasıl kullanabileceğimize bakalım. Öncelikle ilk duyduğumuz, gördüğümüz, okuduğumuz kaynağa eleştirel düşünceyle bakmasını bilerek. Tek bir şeye odaklanmayarak, yani hayatımızı ve ilhamımızı sadece iş, sadece ders, sadece eğlence, sadece bağımlılıklar, sadece hobiler, sadece zahir, sadece bâtın gibi saplantılara harcatmayarak. Ünlü yazar Ray Bradbury “Zen in the Art of Writing / Yazın Sanatı ve Yaratıcı Yazarlık” adlı eserinde çeşitli kaynaklardan beslenme konusunda yazar adayını teşvik ederken, şiirler, denemeler, geriatri hakkında bir dergi, laboratuvar makaleleri, öyküler ve karikatürler gibi farklı dallarda okuma örnekleri verir. Şöyle de ekler:
Fikirler her yerden çıkabilir. Tıpkı yoldan ister absürt, ister korkunç, ister ince haliyle güzellikten anlayan biri geçmediği için çimenler arasında çürüyüp giden düşmüş elmalar gibidir. Gerard Manley Hopkins bunu şöyle anlatır: Tanrıya şükürler olsun lekeli şeyler için.
Herkes için bir şeyin mevcut olduğu bu sirkte, farklı baharatları bir araya getirip lezzetli bir yemek yapma yolculuğunda yanınızda olan Kendimce Düşünceler’i okuduğunuz için tekrar teşekkürler. Hadi başlayalım.
Kendimce Düşünceler bültenine abone olmak ücretsiz. İlham vermesi için hadi siz de katılın!