İktidar ve Teknoloji: Bin Yıllık Mücadele
Daron Acemoğlu’nun Nobel Ekonomi Armağanı’nı paylaştığı Simon Johnson ile beraber (Nobel ödüllü ekibin diğer üyesi James Robinson’ı da Ulusların Düşüşü çalışmasından hatırlıyoruz, bu kitapta Teşekkürler bölümünde yer almış) kaleme aldığı İktidar ve Teknoloji, Türkçe ismiyle aslında orijinal adı olan Power and Progress, yani Güç ve İlerleme’nin bir tür varyasyonu. Esasında aynı yıl çıkan, Yannis Varoufakis’in Technofeudalism kitabıyla benzer tellere basıyor. Gücü elinde bulunduranların kitleleri ikna etmesinin her zaman daha kolay olduğundan dem vuran kitap, teknolojik ilerlemenin güçlü ve küçük zümreler tarafından, kitabın isminde de geçtiği üzere bin senedir nasıl da kendi çıkarları doğrultusunda kullanılmaya çalışıldığını örnekler üzerinden anlatıyor. Önemli bir soru soruyor kitap. Kapitalizmin anlatısında yer alan, dünyadaki ekonomik büyüme ve teknolojik ilerlemenin işçilerin şartlarını iyileştireceği ve yeni iş fırsatları yaratacağı argümanı nasıl oldu da tersine döndü? Gerçekten de çağımızda teknoloji ve otomasyonun yükselişi ile iş güvencesinin azalması arasında bir korelasyon var. Kitap, bunun nasıl tersine çevrilebileceğine dair doneler veriyor. Süveyş Kanalı’nın açılışından, ilk buharlı trenlere, sosyal medyadan yapay zekâya kadar geniş bir spektrumu inceleyen kitaptan iki konu özellikle aklımda kaldı. İlki sosyal medyanın bedava olması dolayısıyla insanlara reklam göstermesinin yarattığı manipülasyonun kontrol edilemez düzeyde olduğu. Yani her ikisi de Big Tech sayılan Netflix’in video geliri Meta’dan fazla olmasına rağmen, bu gelirin %99’unu abonelik modelinden sağladığı için daha tehlikesiz diyor yazarlar. İnsanın aklına, “Acaba sosyal medya ücretli abonelik modeliyle çalışsaydı bu kadar yozlaştırıcı olur muydu?” sorusunu getiriyor. İkincisi de yapay zekâ ve robotik çözümlerinin doğrudan işçilerin yerini alması fikrinin işçi emeği açısından sıkıntısı. Acemoğlu ve Johnson, bunun adının köle emeği olduğunu, işçilere ödenecek ücretleri marjinal anlamda negatif yönde etkileyeceğini söylüyor, çünkü herkesin bildiği gibi “köle emeğiyle kimse yarışamaz”. Özellikle yapay zekâ devrimini yaşadığımız bu günleri anlamak için kesinlikle incelenmesi gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum. Bana kalırsa dili de akıcı ve rahat okunuyor. Gönül rahatlığıyla öneririm.
